Yerli Film Müsabakası
(Türkiye'de düzenlenen ilk Film Yarışması)
28 Haziran - 04 Temmuz 1948
Ödül Töreni - 14 Temmuz 1948 Açıkhava Tiyatrosu
Düzenleyen
Yerli Film Yapanlar Cemiyeti
1946 yılında kuruldu. Yerli Film Yapanlar Cemiyeti (YFYC), yapımcıları bir araya getiren ilk bağımsız
sinemacılar kuruluşudur. Kuruluşun İdare Heyeti'nde ise Faruk Kenç (İstanbul
Film), İhsan İpekçi (İpek Film), Turgut Demirağ (And Film), Fuat Rutkay (Halk
Film), Necip Erses (Ses Film), Murat Köseoğlu (Atlas Film), Refik Kemal Arduman
(Ankara Film), İskender Necef (Birlik Film), Hikmet Aydın (Şark Film) ve Yorgo
Saris (Elektra Film) görev aldı. Cemiyet tarafından yaptıkları filmleri tanıtmak
ve sinemaya ilgiyi artırmak amacıyla bir film yarışması düzenlemeye karar
verildi.
Yarışmanın Ödülleri
En Çok Muvaffak Olmuş Film
Unutulan Sır / Şakir Sırmalı
İkinci Derece Muvaffak Olmuş Film
Bir Dağ Masalı / Turgut Demirağ
En Çok Muvaffak Olmuş Rejisör
Turgut Demirağ / Bir Dağ Masalı
En İyi Kadın Karakter Artisti
Cahide Sonku / Yuvamı Yıkamazsın (Kani Kıpçak)
En İyi Erkek Karakter Artisti
Talat Artemel /
Unutulan Sır (Şakir Sırmalı)
En İyi Genç Kadın Artist
Nevin Aypar / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Genç Erkek Artist
Kadri Eroğan / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Operatör
Kriton İlyadis / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Ses Mühendisi
Yorgo İlyadis / Yuvamı Yıkamazsın (Kani Kıpçak)
En İyi Hikaye
Reşat Nuri Güntekin / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Senaryo
Turgut Demirağ / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Orijinal Şarkı
Sadi Işılay / Unutulan Sır (Şakir Sırmalı)
En İyi Dekor
Kadri Eroğan / Yuvamı Yıkamazsın (Kani Kıpçak)
En İyi Laboratuar
Ses Film (Necip Erses) / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Montaj
Özen Sermet / Bir Dağ Masalı (Turgut Demirağ)
En İyi Makyaj
(Ödüle değer film bulunamadı)
En İyi Fon Müziği
(Ödüle değer film bulunamadı)
Film müsabakasına iştirak eden filmlerin gösterim tarihleri
28 Haziran 1948 Pazartesi
Karanlık Yollar / 1947 / Faruk Kenç (İstanbul Film)
Yanık Kaval / 1947 / Baha Gelenbevi (Birlik Film)
Edebiyat Fakültesi (2 Kişi)
Mazhar Şevket İpşiroğlu
Mustafa Şekip Tunç
Mazhar Şevket İpşiroğlu ve Zeki Faiz İzer seçmelere katılamadı.
«Unutulan Sır» filmi birinciliği, «Bir Dağ Masalı» da ikinciliği aldı.
Yerli film müsabakası dün neticelenmiştir. Jüri heyeti, Bir Dağ Masalı, Unutulan
Sır ve Karanlık Yollar adlı filmler üzerinde dün reylerini kullanmıştır.
Neticede «Unutulan Sır» birinci, «Bir Dağ Masalı» ikinci, «Karanlık Yollar»
filmi de üçüncü olmuştur.
Turgut Dernirağ en iyi rejisör, Kriton İlyadis en iyi operatör, Yorgo İlyadis en
iyi ses mühendisi. Bir dağ Masalındaki Nevin Aypar en iyi genç kadın artisti,
gene aynı filmdeki Kadri Eroğan en iyi genç erkek artist, «Yuvamı Yıkamazsın»
filminde Cahide Sonku en iyi kadın karakter artisti, «Unutulan Sır» da Talât
Artemel en iyi erkek karakter artisti, «Bir Dağ Masalı» en iyi senaryo ve
orijinal hikâye, Ses film lâboratuarı en iyi lâboratuar, Özen Sermet (Bir Dağ
Masalında) en iyi montaj olarak en fazla rey almışlardır.
Filmlerde film fon müziği seçilememiş, «Unutulan Sır» daki şarkı orijinal müzik
olarak kabul edilmiş, makyajda kimse not alamamış, «Yuvamı Yıkamazsın» filminin
dekoru da en iyi dekor olarak kabul edilmiştir.
Cumhuriyet Gazetesi
14 Temmuz 1948
YERLİ FİLM MÜSABAKASI
Türkiye uzun yıllar film şenliklerinden de film yarışmalarından da habersiz
yaşadı. İşin aslını ararsanız çok fazla şaşacak şey de yoktur zaten. Öyle ya, o
yıllarda film mi vardı ki yarışması konuşulsun. 1917-1946 yıllarını kapsayan 19
yıllık dönemde Türk sineması yılda en çok 4 film çıkarabiliyordu. Bu 19 yılın
bir kaçı da zaten filmsiz geçiştirilmiş; 1914, 1915, 1916, 1920, 1926, 1927,
1928, 1930, yıllarında hiç film çevrilmemişti. Durumu şöyle bir düşünelim
1917-1946 yılları arasında Türkiye’de sinema ortamı şudur:
19 yılın 9’ında hiç film çevrilmemiş. Film çevrilen 10 yılda da yıllık yapım
sayısı hiçbir zaman 4’ü aşmamıştır. Bu durumda da zaten yarışma yapmanın gereği
pek yoktur. Durum 1947’den itibaren değişmeye başladı ve değişme 1948-1949’da
doruğa vardı. 1947 yılında tam 11 film çevrildi Türkiye’de! Sonra ki yıllarda bu
sayı devamlı artış gösterdi: 1948’e 16 film yapıldı, 1949’da 19, 1950’de 23,
1951’de 31… Bu sayı ileride de devamlı bir artış içinde olacaktır. İsterseniz
burada bir an duralım ve 1948 yılına bakalım.
ÖNEMLİ BİR YIL
1948 Türk sineması için gerçekten önemli bir yıldır. Yeni kurulan Yerli Film
Yapanlar Cemiyeti rüsum indirimi denilen şeyi gerçekleştirmiş ve yerli filmlerin
gelirinin yapımcı lehine artırmaya matuf yeni durum, film sayısında belirli bir
artış yaratmıştır. Yapım sayısının çoğaldığı, sinemaya yeni isimlerin geldiği ve
herkesin yerli sinema hakkındaki umutlarının çoğaldığı bir dönemde cemiyete
acaba bir yerli film müsabakası yapsak mı fikri hakim olur. Önce temenni
şeklinde ortaya çıkan fikir zamanla şekillenir ve 1948 yılı haziran ayında iş
tezgahlanır, Yerli Film Müsabakası yapılır.
YERLİ FİLM MÜSABAKASI
Önünüzde örnek yoksa bir işe başlamak zorun zorudur. Öyle ya örnek olacak kı
kusuru kabahati bir güzel göreceksiniz ve onları bir daha tekrarlamayacaksınız.
Oysa Yerli Film Yapanlar Cemiyetinin önünde böyle bir örnek yoktu. Ama ne var
biliyor musunuz? Türkiye’de festivallere yeşil ışık akan öncüler işe olumlu
başladılar. Yarışma için Yerli Film Yapanlar Cemiyeti şöyle bir yol izlemişti.
İlkin jüri ‘adet’ olarak belli olmuş ve jüri 12 kişi olsun denmişti. Sonra bu
adet iki parçaya bölündü: 6 kişi sinema içinden 6 kişi sinema dışından olsun
dendi. Cemiyet önce jüri konusunda işin kendine düşen kısmını halletti, jürinin
sinema için üyelerinin branşlara göre ayırdı. Jüride iki kameraman, iki rejisör
ve iki oyuncu olacaktı. Branşların kontenjanları belli olduktan sonra sinema
dışı üyelerin seçimine geçildi ve sırasıyla Turgut Demirağ, Refik Kemal Arduman,
Kenan Erginsoy, İlhan Arakon, Kemal Emin Bara, Mahmut Moralı ilk festivalin jüri
üyeliklerine seçildi.
Yerli Film Yapanlar Cemiyeti, jüriye sinema dışından gelecek üyeler için de aynı
yolu izledi. Önce 6 üyenin kontenjanının tespit etti. Buna göre gelecek 6 üyenin
2’si gazeteciler cemiyetinde 2’si güzel sanatlar akademisinden, 2’si de edebiyat
fakültesinden olacaktı. Bu tespit edildikten sonra isimler de tespit edilemez
miydi? Elbette edilirdi ama Cemiyet böyle yapmadı, tuttu, 3 kuruma birer mektup
yazıp, biz yarışma yapıyoruz jüride sizden iki üyenin olmasına karar verdik bize
iki isim gönderin dedi.
3 kurum bu iyi niyetli çağrıyı hemen yanıtladı: Gazeteciler Cemiyeti Sezai
Solelli ile Zahir Güvenliği güzel sanatlar fakültesi Zeki Faik İzer ile Kenan
Temizkan’ı, Edebiyat Fakültesi Mustafa Şekip Tunç ile Mazhar Şevket İşpiroğlu’nu
bildirdi. Böylece jürinin 12 üyesi de belli oldu Ne var ki Edebiyat Fakültesi
kontenjanlarından jüriye giren Zeki Faik İzer ile Mazhar Şevket İşpiroğlu’nu
jüri çalışmalarına başından sonuna kadar katılmadılar. Jüri 12 kişi yerine 10
kişi olarak vazife gördü.
JÜRİ GÖREV BAŞINDA
10 kişi olarak toplanan jüri bütün yapım evlerine bir bir mektup yazıp son 3 yıl
içinde çevrilmiş olma kaydıyla istedikleri sayıda filmi yarışmaya
sokabileceklerini bildirdi ve beklemeye başladı. Bu çağrıya 7 yapım evi uydu.
Davetiye Gönderilen Yapım Şirketleri
And Film
Ankara Film
Atlas Film
Birlik Film
Doğan Film
Duru Film
Elektra Film
Erman Film
Fitaş Film
Halk Film
Ömay Film
İstanbul Film
İpek Film
İyi Film
Sema Film
Ses Film
(Yarışma yapıldığı sırada bu şirketlerin bazıları henüz yapıma başlamamışlardı)
Jüri yarışmaya katılan 8 filmi Lüks Sinemasında bir bir seyretti. (Acar film
yarışmaya 2 filmle katılmıştı.) Bunu kâfi görmeyip Unutulan Sır’ı, Bir Dağ
Masalını, Karanlık Yolları bir daha seyretti ve sonuçları açıkladı.
En Çok Muvaffak Olmuş Film: Unutulan Sır
İkinci Derece Muvaffak Olmuş Film: Bir Dağ Masalı
En Çok Muvaffak Olmuş Rejisör: Turgut Demirağ
Genç Kadın Artist: Nevin Aypar
Genç Erkek Artist: Kadri Eroğan
Kadın Karakter Artisti: Cahide Sonku
Erkek Karakter Artisti. Talat Artemel
En İyi Operatör: Kriton İliadis
En İyi Ses Mühendisi: Yorgo İliadis
En İyi Senaryo: Turgut Demirağ
En İyi Hikaye: Reşat Nuri Güntekin
En İyi Laboratuvar: Ses Film
En İyi Fon Müziği: (Ekseriyetle Hiç Biri Beğenilmedi)
En İyi Orijinal Şarkı: Unutulan Sır
En İyi Dekor: Kadri Eroğan (Yuvamı Yıkamazsın)
En İyi Makyaj: (İttifak Yoktur Dendi)
(Yıldız Dergisi 15 Temmuz 1948)
Türkiye’de yapılan ilk film yarışmacı dikkate değer özellikler taşımaktadır.
Bunlardan ilki, belki de başlıcası yerli film yapanlar cemiyetinin tutumudur.
Cemiyet jüriyi dengeli olarak (6 üye sinema içi 6 üye sinema dışı) tespit etmiş
ayrıca sinema dışı üyelerin seçim işini yüklenmeyip bunun kurumlara bırakmıştır.
Diyeceksiniz ki şimdi, bu o kadar önemli midir? Hak üç kurum 6 üye tespit etmiş,
ha YFYC 6 kişiyi seçmiş? Bakın en olur o zaman… Siz işin başındasınız değil mi?
O 6 kişiyi size yakın adamlardan seçebilirsiniz öyle ki jüri tespit edildiğinde
sonuçta belli olmuş gibidir. Geriye sadece bir formalite kalır. Oysa öyle
yapmamış cemiyet tutmuş seçim işini kurumlara bırakmış.
Anlattığım, jürinin sinema dışı üyeleridir… Yukarıda da belirtildiği gibi sinema
içi üyelerin kontenjanında da yapımcılar kendilerine pay çıkarmamışlar, sadece
jüriye alınacak iki rejisörün birer yapımcı-rejisör olmasına özen
göstermişlerdir, o kadar!
Burada jürinin tutumuna değinmekte yararlı olur. Jüri toplandığında sadece 8
dalda ödül verecekti. Oysa, sonuçlar açıklanınca görüldü ki tam 17 dada ödül
verilmiştir. Ne var ki sonradan jüri tarafından eklenen ödüllemeler, hikaye, fon
müziği, dekor gibi sinemanın vazgeçilmez öğelerine aittir ve bu da
göstermektedir ki, jüri ödülleri artırırken, herkesin memnun etmek yerine
sinemayı sinemaya yaklaştırmak amacını gütmüştür.
Erman Şener
Festivaller, Ocak 1972
1940 yıllarında film işlerinin kötü gitmesi karşısında, bazı firmalar elele
vererek “Yeril Film Yapanlar Cemiyeti’ni kurdular (1946). Cemiyet idare heyeti
İhsan İpekçi’nin başkanlığında Faruk Kenç, Turgut Demirağ, İskender Necef, Murat
Köseoğlu, Necip Erses, Fuat Rutkay, Refik Kemal Arduman, Hikmet Yıldız ve Yorgo
Saris'ten kuruluydu. Cemiyet o yıl “Filmlerimiz” adlı bir broşür yayınladı ve
kuruluş maksadıyla filmcilik üzerindeki düşüncelerini açıkladı.
Yerli Film Yapanlar Cemiyeti, kuruluş yılında bir de yarışma tertipledi. Teşvik
maksadıyla tertiplenen bu yarışmaya dokuz kişilik bir jüri bakacaktı. O yıl
(1946-1947 sezonu) on iki yerli film piyasaya çıkarılıyordu. Jüri en güzel
filmi, en başarılı rejisörü, en başarılı operatörü, en iyi senaryo yazarını, en
başarılı kadın artisti, en başarılı erkek artisti seçecekti. Filmler bazen bir
günde iki, üç tane olarak gösterildi ve jüri üyelerinden bu altı maddelik sual
fişlerini doldurması istendi. Hemen hiç biri sinemayla meşgul olmamış üyeler bir
görüşte altı ayrı açıdan değerlendiremedikleri filmlere rastgele rey verdiler.
Böylece, ilk Türk film festivali, sonuçlandırılmış oldu.
Zahir Güvemli
Sinema Tarihi, 1960
Film Yarışmaları ve Ödüllü Sanatçılar
1947 yılına kadar Türk filmleri. küçük bütçelerle çevriliyordu. İlk kez, Turgut
Demirağ'ın yönettiği "Bir Dağ Masalı"nın maliyetinin o güne kadar çevrilen filmlerin
bütçelerini astığı görüldü. Asıl mesleği mimarlık olan Kadri Erdoğan'la Nevin
Aypar'ın başrollerini paylaştığı "Bir Dağ Masalı” böylece Türk sinemasının "ilk
üstün yapım denemesi" oldu. 1947 yılının maddi olanakları için de bu filme
yatırılan para 75 bin Türk lirasıydı. Ve bir yıl sonra, 1948'de "Bir Dağ
Masalı", Yerli Film Yapanlar Cemiyeti'nin düzenlediği yarışmada "ikinci başarılı
film" seçilirken yönetmeni Turgut Demirağ "en iyi yönetmen", "en iyi senaryocu"
ve Kadri Erdoğan'la Nevin Aypar da "en iyi oyuncu" ödüllerini alacaklardı.
Yarışmanın birincisi, yani "en iyi filmi” de Şakir Sırmalının "Unutulan Sır" adlı
filmiydi. Lüks (Şark) Sinemasında düzenlenen bu yarışmanın jüri üyeleri de Refik
Kemal Arduman, Kenan Erginsoy, İlhan Arakon, Kemal Emin Bara, Mahmut
Mahmut Moralı,
Sezai Soleli,
Zahir Güvemli, Kenan Temizkan ve
Mustafa Şekip Tunç'tan oluşuyordu. Yine bu yarışmada Kriton İlyadis "en iyi operatör", Cahide Sonku ile
Talat Artemel "en iyi karakter artisti " ödülleri alan ilk sanatçılardı. (Erman
Şener / Festivaller)
Yerli Film Yapanlar Cemiyeti'nin düzenlediği bu
"müsabaka", bu tür yarışmaların ilki sayılırdı. Ancak bir
belgeye göre 1934 yıllarında Cumhuriyet Gazetesi ile İpek Film Şirketi ortaklaşa
bir "senaryo müsabakası" "tertip etmiş" ve birinciliği bu yarışmaya katılan
Şevket Süreyya Aydemir kazanmıştı. (Mustafa Gökmen / Türk Sinema Tarihi)
Ama,
kazananlara ödüllerinin Açıkhava Tiyatrosunda verildiği Yerli Film Yapanlar
Cemiyeti'nin "müsabaka"sı "kurumsallaşmaya doğru atılan ilk adımlarından biri"
olarak düşünülürse, bu açıdan bu bir "ilk yarışma" sayılırdı.
Agah Özgüç
Türk Sinemasında İlkler, 1990, Sayfa 51
Unutulan Sır, 16 Nisan 1948’de Taksim sinemasında gösterime girer ve aynı yıl
düzenlenen Yerli Film Müsabakası’nda “en çok muvaffak olmuş film” ve “en iyi
orijinal şarkı” ödüllerini alır. Türk sinema tarihi üzerine yaptığı
araştırmaları Yeni Yıldız’da tefrika eden Nurullah Tilgen’e göre Unutulan Sır,
kötünün altında kalitede bir film olmuştur (1956, s. 20).
Oysa eleştirmen Çetin A. Özkırım, Yeni Sabah gazetesinde Şakir Sırmalı’nın
sinemaya Unutulan Sır ile teknik bakımdan ve anlatım yönünden başarılı bir adım
attığını ileri sürmüştür (1961, s. 2).
Tunç Yıldırım
1950'ler Sinema Ortamında Şakir Sırmalı'nın Söyleminin Etkisi
1946 Yılında Çekilen Filmler
Unutulan Sır .... Şakir Sırmalı (Sema Film) (Afişte
Sırmalı Film yazar)
Harman Sonu / Anadolu Köy Düğünü .... Hadi Hün (Ha-Ka Film)
Kızılırmak-Karakoyun .... Muhsin Ertuğrul (Doğan Film, Halk Film)
Senede Bir Gün .... Ferdi Tayfur (İpek Film)
Sonsuz Acı .... Talat Artemel (Şark Film)
Toros Çocuğu .... Şadan Kamil (Ha-Ka Film)
Akıncılar .... Fikri Rutkay
Beyaz Baykuş .... Vedat Örfi Bengü
Bir Yabancı .... Seyfi Havaeri
Canavar .... Vedat Örfi Bengü Çıldırtan Kadın .... Baha Gelenbevi
Damga .... Seyfi Havaeri
Dümbüllü Macera Peşinde .... Şadan Kamil Düşkünler / Beyaz Baykuş .... Vedat Örfi Bengü
Efe Aşkı .... Şadan Kamil
Günahım .... Vedat Örfi Bengü
Harmankaya .... Sami Ayanoğlu
İstiklal Madalyası .... Ferdi Tayfur
Kahraman Mehmet .... Kadri Ögelman
Kanlı Taşlar .... Çetin Karamanbey, Turgut Demirağ
Keloğlan .... Vedat Örfi Bengü
Sızlayan Kalp .... Vedat Örfi Bengü
Silik Çehreler .... Çetin Karamanbey
Sönen Rüya .... Talat Artemel
Tuzak .... Faruk Kenç
Erman Şener yarışmaya 1946 - 1947 sezonu filmlerinden 7 yapım şirketinden 8 tane
filmin katıldığını
söylüyor, ancak filmlerin isimlerinden bahsetmiyor.
Agah Özgüç'ün
Türk Sinemasında İlkler kitabında yazdığı gibi Türk Sineması bir bulmaca gibi.
Bilgileri araştırıp bulmak ve bulmacayı çözmek zorunda kalıyorsun.
Yıldız
Dergisi tarafından ödül aldığı belirtilen Unutulan Sır, Bir Dağ Masalı
ve Yuvamı Yıkamazsın finalist.
Erman Şener, ''Jüri yarışmaya katılan 8 filmi Lüks Sinemasında bir bir seyretti.
(Acar film yarışmaya 2 filmle katılmıştı.) Bunu kâfi görmeyip Unutulan Sır’ı,
Bir Dağ Masalını, Karanlık Yollar'ı bir daha seyretti ve sonuçları açıkladı''
yazmış. Karanlık Yollar ile 4 finalist film belli.
Diğer filmleri bulalım;
Erman Şener yarışmaya ''Acar Film yarışmaya 2 filmle katılmıştı'' yazmış. Acar
Film 1946 yılında kurulmuş ve 1938 yılında kurulan Atlas Film ile ortak 2 film
üretmişler. 1947 yılında Şadan Kamil'in yönettiği Gençlik Günahı ve
Seven Ne Yapmaz filmleri.
En İyi Erkek Karakter Artisti ödülünü alan
Talat Artemel o dönemde, 1946 yılında çekilen Unutulan Sır ve 1947
yılında çekilen Yanık Kaval filminde oynamış, ancak Unutulan Sır iki ödül yani
En İyi Film ve Müzik ödüllerini aldığını bildiğimiz için
Talat Artemel ödülü Yanık Kaval filmi ile almış.
Böylece Finalist 8 Film;
Bir Dağ Masalı .... Turgut Demirağ (And Film, İpek Film)
Domaniç Yolcusu / Unutulan Sır .... Şakir Sırmalı (Sema Film)
Gençlik Günahı .... Şadan Kamil (Acar Film, Atlas Film, Muna Yapım)
Karanlık Yollar .... Faruk Kenç (İstanbul Film)
Senede Bir Gün .... Ferdi Tayfur (İpek Film)
Seven Ne Yapmaz .... Şadan Kamil (Acar Film, Atlas Film)
Yanık Kaval .... Baha Gelenbevi (Birlik Film)
Yuvamı Yıkamazsın .... Kani Kıpçak (Elektra Film)
Araştırma
Cumhuriyet Gazetesine Göre Ödüller;
Birinci Film / Unutulan Sır
İkinci Film / Bir Dağ Masalı
Üçüncü Film / Karanlık Yollar
En İyi Kadın Karakter Artisti / Yuvamı Yıkamazsın Filminde Cahide Sonku
En İyi Erkek Karakter Artisti / Unutulan Sır Filminde Talât Artemel
En İyi Genç Kadın Artist / Bir Dağ Masalındaki Nevin Aypar
En İyi Genç Erkek Artist / Bir Dağ Masalındaki Kadri Eroğan
En İyi Rejisör / Turgut Dernirağ
En İyi Senaryo / Bir Dağ Masalı
En Orijinal Hikâye / Bir Dağ Masalı
En İyi Operatör / Kriton İlyadis
En İyi Ses Mühendisi / Yorgo İlyadis
En İyi Montaj / Bir Dağ Masalında Özen Sermet
En İyi Dekor / Yuvamı Yıkamazsın Filminde Kadri Eroğan
En Orijinal Müzik / Unutulan Sır
En İyi Lâboratuar / Ses Film Lâboratuarı
En İyi Fon Müziği / Seçilememiş
En İyi Makyaj / Kimseden Not Alamamış
Cumhuriyet Gazetesi yazarı diğer haber kaynaklarından farklı olarak Karanlık
Yollar filminin Üçüncü Film olarak açıklandığını bildiriyor. Toplam 18 ödül
dağıtıldığını yazmış.
Yıldız Dergisine Göre Ödüller;
En Çok Muvaffak Olmuş Film: Unutulan Sır
İkinci Derece Muvaffak Olmuş Film: Bir Dağ Masalı
Genç Kadın Artist: Nevin Aypar
Genç Erkek Artist: Kadri Eroğan
Kadın Karakter Artisti: Cahide Sonku
Erkek Karakter Artisti: Talat Artemel
En Çok Muvaffak Olmuş Rejisör: Turgut Demirağ
En İyi Senaryo: Turgut Demirağ
En İyi Hikaye: Reşat Nuri Güntekin
En İyi Operatör: Kriton İliadis
En İyi Ses Mühendisi: Yorgo İliadis
En İyi Dekor: Kadri Eroğan (Yuvamı Yıkamazsın)
En İyi Orijinal Şarkı: Unutulan Sır
En İyi Laboratuvar: Ses Film
En İyi Fon Müziği: (Ekseriyetle hiç biri beğenilmedi)
En İyi Makyaj: (İttifak yoktur dendi)
Yıldız Dergisi
15 Temmuz 1948
Yıldız Dergisi 16 ödül dağıtıldığını yazmış.
1972 de basılan Festivaller kitabında
Erman Şener'e göre ödüller;
En Çok Muvaffak Olmuş Film: Unutulan Sır
İkinci Derece Muvaffak Olmuş Film: Bir Dağ Masalı
Genç Kadın Artist: Nevin Aypar
Genç Erkek Artist: Kadri Eroğan
Kadın Karakter Artisti: Cahide Sonku
Erkek Karakter Artisti: Talat Artemel
En Çok Muvaffak Olmuş Rejisör: Turgut Demirağ
En İyi Senaryo: Turgut Demirağ
En İyi Hikaye: Reşat Nuri Güntekin
En İyi Operatör: Kriton İliadis
En İyi Ses Mühendisi: Yorgo İliadis
En İyi Dekor: Kadri Eroğan (Yuvamı Yıkamazsın)
En İyi Orijinal Şarkı: Unutulan Sır
En İyi Laboratuvar: Ses Film
En İyi Fon Müziği: (Ekseriyetle Hiç Biri Beğenilmedi)
En İyi Makyaj: (İttifak Yoktur Dendi)
Erman Şener ödül listesini aldığı kaynağı
(Yıldız Dergisi 15 Temmuz 1948) olarak belirtmiş.
Araştırmada yarışma konusunda dikkatimi çekenler;
Cemiyet, finalist filmler ve yarışma sonuçları net bir şekilde bildiri olarak
basına dağıtmamış.
Cumhuriyet Gazetesi 14 Temmuz 1948 tarihinde müsabaka sonuçlarını ilk açıklayan
olmuş. Bir gün sonra Yıldız Dergisi 15 Temmuz 1948 tarihli sayısında ödüllerin listesini yazmış.
Ancak ödülün kime verildiği yazdığı halde ödülün hangi filmdeki görevi nedeni
ile verildiği belirtilmemiş. Yıllar sonra bile yazılan kitaplarda, makalelerde
bu nedenle eksikler ve hatalar yapılmış.
1 - Erman Şener, Festivaller kitabında jürinin, ödül sayısını on yediye
çıkardığını söylüyor ve verilen, verilmeyen ödülleri bir bir listeliyor. Ancak
ama Yıldız Dergisini kaynak olarak listelediği ödül sayısı 16 dır. En İyi Montaj ödülü de verilmiş olduğu halde bunu yazmamış olduğunu tespit
ettim. Yani jüri 17 değil 18 ödül vermiş.
2 - Erman Şener, Festivaller kitabında ödülleri listelerken ödülü alan kişiyi
yazmış ancak birkaç film dışında ödülün hangi filme verildiğini belirtmemiş,
bunları tespit ettim.
3 - Erman Şener, Festivaller kitabında Yerli Film Yapanlar Cemiyeti'nin jüri
tayin etme yönteminin başarısından bahseder ve jürinin verdiği ödüller hakkında
şöyle yazar; ''Siz işin başındasınız değil mi? O 6 kişiyi size yakın adamlardan
seçebilirsiniz öyle ki jüri tespit edildiğinde sonuçta belli olmuş gibidir.
Geriye sadece bir formalite kalır. Oysa öyle yapmamış.''
Fakat cemiyet ''Sinema İçi'' olarak sınıflandırdığı 2 rejisörü
Refik Kemal Arduman ve
Turgut Demirağ olarak belirlemiş. Yerli Film Yapanlar Cemiyeti o yıl film
çekmemiş ve yarışmaya katılmamış rejisörler arasından jüri üyelerini
seçebilirmiş veya yarışmaya katıldığı için jüri üyeliğinden el çektirebilir,
yerine başka birini atayabilirmiş, yapmamış.
Turgut Demirağ, Bir Dağ Masalı filmi ile katılarak en fazla ödülü almış. Erman
Şener bunu atladı mı yoksa yazmak istemedi mi bilemedim.
4 -
Erman Şener yarışmaya 1946 - 1947 sezonu filmlerinden 7 yapım şirketinden 8 tane
filmin katıldığını
söylüyor, ancak filmlerin isimlerinden bahsetmiyor. Cumhuriyet Gazetesinin 10
Temmuz 1948 günü çıkan haberinde 1948 yılından 2 filmin de finalist olarak
seyredildiğinden bahsediliyor. Finalist film sayısı da 8 değil 9 olarak
belirtilmiş.
5 - Jürinin filmleri seyrettiği
(Şark) Lüks Sineması
En İyi Laboratuar ödülünü alan Necip Erses'e aitmiş.
6 - Filmler jüri sinemada seyrederken seyirci ile de seyredilebilir, yani bu bir
yarışmadan film festivaline kolayca döndürülebilirmiş. Cemiyet tarafından
müsabakanın düzenlenme amacında seyircinin ilgisinin artırılması olduğu halde
seyircisiz düzenlenmiş. Sadece bazı kişilere davetiye gönderilerek jüri onlarla
birlikte seyretmiş. Sanırım bunda filmlerin bazılarının vizyona girmemesinin
ticari etkisi olmalı.
7 -
En İyi Kadın Karakter Artisti ödülünü
Cahide Sonku aldığı belirtiliyor, ancak hangi film ile aldığı
araştırdığım hiçbir yerde bulamadım. Ne Cahide Sonku biyografilerinde, ne de
yarışma ile ilgili makalelerde.
Cahide Sonku o dönemde 3 filmde oynamış. Yuvamı Yıkamazsın (Kani Kıpçak),
Senede Bir Gün (Ferdi Tayfur) ve
Kızılırmak-Karakoyun (Muhsin Ertuğrul), bu filmlerden Yuvamı Yıkamazsın zaten
finalist olduğunu biliyoruz. Yani, Cahide Sonku
En İyi Kadın Karakter Artisti ödülünü
Yuvamı Yıkamazsın filmi ile almış.
8 - Tunç Yıldırım, ''1950'ler Sinema Ortamında Şakir Sırmalı'nın Söyleminin
Etkisi'' başlıklı makalesinde ''Unutulan Sır, 16 Nisan 1948’de Taksim
sinemasında gösterime girer ve aynı yıl düzenlenen Yerli Film Müsabakası’nda “en
çok muvaffak olmuş film” ve “en iyi orijinal şarkı” ödüllerini alır'' yazmış.
Oysa yarışmada En İyi Erkek Karakter Artisti Unutulan Sır filmindeki rolüyle
Talât Artemel'e verildiği yani filmin 2 değil 3 ödül aldığı belirtilmemiş.
9 - Yerli Film Yapanlar Cemiyeti neden bir daha yarışma düzenlemedi? Bu da bana
ilginç geldi.
10 -
Cemiyet tarafından finalist filmler belirtilmemiş.
Hayri Çölaşan
Sinema Araştırmacısı
kameraarkasi.org
