Işıkçı, tiyatro, stüdyo ve çekim platolarındaki ışık sistemlerini kurma,
sistemlerin kontrol ve onarımı ile ışık sistemlerini kullanarak ışıklandırma
yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
ÖNSÖZ
Ülkemizde son yıllarda yapılan bütün çalışmalarda Türk ekonomisinin uluslararası
rekabet gücünün artırılması ve başta Gümrük Birliği olmak üzere Avrupa Birliği
ile bütünleşme süreci hedeflenmiştir. 1990’lı yıllarda yaşanan hızlı
küreselleşme süreci, giderek artan teknolojik yenilikler ve uluslararası
pazarlardan pay kapma yarışları, ülkelerin insan kaynaklarını geliştirmeye
yönelmesine neden olmuştur. Çalışanların iş değiştirme ve iş bulma yeteneğiyle
doğrudan ilgili olarak işgücü hareketliliğinin artırılması, işgücü piyasasının
şeffaflaştırılması ve verimliliğin artırılması istihdamla ilgili her türlü
girişimde öne çıkmaktadır. Çalışma yaşamının istediği ve ihtiyaç duyduğu
insanların niteliklerinin tanımlanmasında, iş yaşamınca geliştirilen ve
benimsenen meslek standartları büyük önem taşımaktadır. Bu standartlara uygun
insan yetiştirilmesi ve istihdamı ise ancak meslek standartları hazırlandıktan
sonra gerçekleştirilebilecektir.
Ülkemizde meslek standartları ve belgelendirmeye ilişkin en geniş kapsamlı
girişim, “İstihdam ve Eğitim Projesi” kapsamında, Devlet, işçi ve işveren
kesimini temsil eden kuruluşların oluşturduğu Meslek Standartları Komisyonu (MSK)
tarafından yürütülmektedir. Bu komisyonda: Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), İş ve İşçi Bulma Kurumu (İİBK), Devlet
Planlama Teşkilatı (DPT), Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK),
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye İşveren Sendikaları
Konfederasyonu (TİSK), Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) ile
gözlemci üye olarak Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA)
temsilcileri bulunmaktadır. Teknik çalışmalar MSK’nun kararları doğrultusunda,
uygulama birimi olan Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi (ATHB) tarafından,
Almanya’da faaliyet gösteren Federal Mesleki Eğitim Kurumu (BIBB)’nun teknik
yardımları ile yürütülmektedir.
Elinizdeki bu standart, ülkemizde istihdam ve eğitim arasında sağlam köprüler
kurmak, istihdamı geliştirmek amacıyla oluşturulan “İstihdam ve Eğitim
Projesi”nin sekiz bölümünden biri olan Meslek Standartları ve Belgelendirme
Sistemi bölümü çalışmaları çerçevesinde hazırlanmıştır. Söz konusu standart,
Işıkçılık meslek dalında 3. seviyede çalışan bir kişinin yapması gereken görev
ve işlemler ile sahip olması gereken genel bilgi ve becerileri göstermektedir.
Bu alanda bizzat faaliyet gösteren kişilerden oluşan bir çalışma grubu
tarafından, iki gün süren teknik çalışma sonunda oluşturulmuştur. Söz konusu
grubu oluşturan kişiler, ülkemizde faaliyet gösteren değişik büyüklükteki
(küçük-orta-büyük) işletmelerden MSK/ATHB kanalıyla davet edilerek bir araya
getirilmiştir. Bu standart daha sonra MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara
gönderilmiş ve görüşleri alınmıştır. Meslek Standartları ve Belgelendirme
çalışmalarımıza teknik elemanlarını göndermek suretiyle destek veren işletmelere
ve değerli bilgilerini bizlerle paylaşan ve elinizdeki bu standardı
hazırlamamıza yardım eden; Sayın Osman Ertuğrul HARMANCI (TRT Ankara
Televizyonu), Sayın Mehmet DUMLUPINAR (Samanyolu TV), Sayın Uğur KERMAN (Anadolu
Üniversitesi A.Ö.F.), Sayın Attila ÜNVER (TRT Ankara Televizyonu), Sayın Bekret
ULUŞAR (TRT Ankara Televizyonu), Sayın Demir DOĞAN (TRT Ankara Televizyonu),
Sayın Servet YAZICI (TRT Ankara Televizyonu), ve ayrıca, hazırlanan meslek
Standardına değerli görüşleri ile katkıda bulunan başta MSK üyesi kuruluşlar ve
alt teşkilatları olmak üzere, ilgili tüm kuruluşlara teşekkür ediyoruz.
Meslek Standardı geliştirme çalışmalarımızı daha sonra sınav ve belgelendirme
sistemi oluşturma faaliyetleri izleyecektir. Ülkemizde istihdamın
geliştirilmesine önemli katkılar yapacağına inandığımız bu çalışmanın, bu yolda
yapılacak başka çalışmalara ışık tutmasını, yeni girişimlere vesile olmasını
diliyoruz.
Mustafa DEMİREZEN
Meslek Standartları Komisyonu Başkanı
DPT İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü
İÇİNDEKİLER
I. Meslek Standardı
II. Unvan ve Tanımı
III. Işıkçının Yaptığı Görev ve İşlemler
IV. Genel Olarak Kullanılan Araç, Gereç ve Ekipmanlar
V. Genel Bilgi ve Beceriler
VI. Genel Tutum ve Davranışlar
VII. Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırma Sistemi (ISCO-88) ile
Karşılaştırma
VIII. Avrupa Birliği’nce Ortak Kabul Gören Meslek Profilleri ile Karşılaştırma
IX. Mesleğin Bugünkü Durumu ve Gelecekteki Eğilimler
IX.I. Türk İşgücü Piyasasında
IX.II. Avrupa Birliği’nde
X. MSK Yeterlilik Belgesi Nasıl Alınır?
Telif hakkı, Meslek Standartları Komisyonu (MSK)’na aittir. Bütün hakları
saklıdır. Ankara, Türkiye 1999.
I. MESLEK Standardı
Meslek Standardı Nedir?
Meslek Standardı, bir mesleğin gereklerinin kabul edilebilir standartlarda
yerine getirilebilmesi için ihtiyaç duyulan asgari bilgi, beceri, tutum ve
davranışları gösteren normlardır. Meslek standartları ayrıca, başta çalışanlar,
eğitimciler ve işverenler olmak üzere, ilgili bütün kesimlere, bir mesleğin
başarı ile yürütülebilmesi için gerekli olan nitelikler ve o meslekte yeterlilik
belgesi alabilmek için yapılacak sınavlarda aranacak ölçme ve değerlendirme
kriterleri hakkında fikir vermektedir.
Bir Meslek Standardı genel olarak aşağıdaki hususları içermektedir:
Standardın hazırlandığı seviye için yaygın olarak kullanılan mesleki unvan ve
tanım,
bir mesleğin gereklerini uygun olarak yerine getirmek için kişinin yapması
gereken görev ve işlemler,
genel olarak kullanılan araç-gereç ve ekipmanlar,
bir mesleğin gereklerini uygun şekilde yerine getirebilmek için kişinin sahip
olması gereken genel bilgi ve beceriler ile tutum ve davranışlar,
mesleğin uzmanlık dalları ile birlikte mevcut durumu ve gelecekte göstereceği
eğilimler.
Meslek Standardına Neden İhtiyaç Duyuluyor?
Meslek Standardı hazırlanmasının başlıca amaçları:
işgücü piyasasında, belirli bir meslekte istihdam edilebilmek için işgücünde
aranan mesleki yeterlilikleri ortaya koymak,
işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu mesleki yeterlilikleri ortaya koyarak, eğitim
programcılarına müfredat hazırlamada yardımcı olmak,
kişilerin, söz konusu mesleki yeterliliklerle donatılmasına yönelik olarak
sunulan mesleki eğitim, meslek değiştirme, mesleki ilerleme vb. eğitim
hizmetlerine destek vermek,
eğitim ile iş yaşamı arasında sağlam köprüler kurularak, iş yaşamının eğitime
ilgi, katılım ve katkısını artırmak,
iş değiştirme ve işe yerleştirme faaliyetlerine yardımcı olmak,
Türk ekonomisinin uluslararası rekabet gücünün, nitelikli işgücü ile
desteklenmesine yardımcı olmak,
uluslararası normlara uygun, saygın ve güvenilir bir sınav ve belgelendirme
sisteminin kurulmasına yardımcı olmak,
bütün kesimlerce kabul gören mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücünün sayı
ve oranını artırmak,
mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücü istihdamının yaygınlaştırılmasıyla
tüketiciye daha kaliteli mal ve hizmet sunulmasına destek vermek,
mesleki yeterlilik belgesi sahibi nitelikli işgücü hareketliliğini artırmak, ve
uzun vadede işsizliğin azaltılmasına ve istihdamın geliştirilmesine katkıda
bulunmaktır.
Meslek Standardı Nasıl Hazırlanıyor ?
Meslek Standartları, MSK’nun uygulama birimi olan ATHB (Araştırma ve Teknik
Hizmetler Birimi) tarafından çalışma yaşamını temsil eden çeşitli büyüklükteki
(küçük, orta, büyük) işyerlerinden gelen ve bizzat alanda çalışan meslek
uzmanları ile sıkı bir işbirliği içinde hazırlanmaktadır. Hazırlanan meslek
Standardı daha sonra, MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmekte
ve görüşleri alınmaktadır. MSK tarafından onaylandıktan sonra ise ilgili tüm
tarafların kullanımına sunulmaktadır. Meslek Standartları hazırlanırken, bir
yandan Türk işgücü piyasasının ve ekonomisinin gereklilikleri yansıtılmaya
çalışılmakta, öte yandan uluslararası gelişmelerin de gözden uzak tutulmamasına
çaba gösterilmektedir. Standart hazırlama çalışmalarında, gerek ülke içi gerekse
uluslararası alanda yapılmış çalışmalardan, kaydedilmiş gelişmelerden
yararlanılmaktadır. Elinizdeki Standardın VII’nci ve VIII’nci bölümlerinde
uluslararası meslek sistemleri ile karşılaştırma yapılmıştır.
Meslek Standartları genel olarak üç ayrı seviye (1, 2, 3) göz önüne alınarak
hazırlanmaktadır
Seviye 1: Bu seviyede çalışan kişi, mesleğin gerektirdiği rutin ve basit görev
ve işlemleri yapabilir.
Seviye 2: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o
mesleğin gerektirdiği bir kısmı rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve
işlemleri yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken bireysel sorumluluk
alabilir ya da başkaları ile işbirliği içinde çalışabilir.
Seviye 3: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o
mesleğin gerektirdiği çoğunlukla rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve
işlemleri değişik koşullarda yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken
önemli ölçüde sorumluluk alabilir ve kendi başına karar verebilir. Çoğunlukla
yanında çalışanları yönlendirir ve denetler.
Elinizdeki meslek Standardı 3. seviyedeki bir Işıkçı için hazırlanmıştır.
II. UNVAN VE TANIMI
Unvan: Işıkçı (Seviye 3)
Tanım: Işıkçı, tiyatro, stüdyo ve çekim platolarındaki ışık sistemlerini kurma,
sistemlerin kontrol ve onarımı ile ışık sistemlerini kullanarak ışıklandırma
yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
III. IŞIKÇI'NIN YAPTIĞI GÖREV VE İŞLEMLER
Işıkçı, işletmenin genel çalışma prensipleri doğrultusunda, araç, gereç ve
ekipmanları etkin bir şekilde kullanarak, işçi sağlığı, iş güvenliği ve çevre
koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun
olarak, aşağıdaki görev ve işlemleri yerine getirir.
GÖREVLER İŞLEMLER
A İş Organizasyonu Yapmak A01 Program yönetmeninden işle ilgili bilgi almak
A02 Çalışma alanını incelemek
A03 Kullanılacak teçhizatı belirlemek
A04 Yardımcılarına görev dağılımı yapmak
A05 Işık donanımının çalışma alanına getirilmesini sağlamak
A06 İşçi sağlığı ve iş güvenliği için gerekli önlemleri almak
B Işık Donanımının Kontrol ve Onarımını Yapmak B01 Kabloların kontrolünü yapmak
B02 Hasarlı kabloları değiştirmek
B03 Elektrik fiş ve prizlerinin kontrolünü yapmak
B04 Fiş ve prizlerin arızalarını gidermek
B05 Enerji dağıtım panosunun bağlantılarını kontrol etmek
B06 Enerji dağıtım panosu arızalarını gidermek
B07 Dimmer sigortalarını kontrol etmek
B08 Projektörleri kontrol etmek
B09 Projektör arızalarını gidermek
C Işık Sistemini Kurmak C01 Kameraların çalışma alanları hakkında bilgi edinmek
C02 Dekorun ışıklandırılmaya hazır hale getirilmesini sağlamak
C03 Işık sistemi elemanlarının yerlerini belirlemek
C04 Projektörleri belirlenen yerlere yerleştirmek
C05 Enerji dağıtım panosunu/dimmerleri belirlenen yerlere yerleştirmek
C06 Işık kumanda masasını belirlenen yere yerleştirmek
C07 Işık sisteminin kablo bağlantılarını yapmak
C08 Işık sisteminin çalışıp çalışmadığını kontrol etmek
C09 Işık sisteminin arızalarını gidermek
D Işık Sistemiyle Işıklandırma Yapmak D01 Projektörleri objelere yönlendirmek
D02 Projektör filtrelerini takmak
D03 Işık efekti yapmak
D04 Işık ısısını (renk ısısını) kontrol etmek
D05 Işık şiddeti ölçümü yapmak
D06 Işık provası yapmak
D07 Projektörleri gruplandırmak
D08 Kamera kontrol ve yönetmenle mutabakat sağlamak
E Mesleki Gelişime İlişkin Faaliyetleri Yürütmek E01 Yardımcı elemanlara eğitim
vermek
E02 Meslekle ilgili toplantı seminer vb. faaliyetlere katılmak
E03 Meslekle ilgili yayınları ve teknolojik gelişmeleri izlemek
E04 Meslekle ilgili hizmet içi eğitim, işbaşı eğitimi vb. faaliyetlere katılmak
Aşağıda 4. 5. ve 6. bölümlerde yer alan listeler mesleğin geneli ile ilgili
olup, mesleğin daha iyi anlaşılması için standarda dahil edilmiştir. Söz konusu
listeler alfabetik olarak hazırlanmış olup, bir işyerinden diğerine
değişebilmektedir.
GENEL OLARAK KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMANLAR
Araçlar, Makine ve Ekipmanlar
Akümülatör
Ampermetre
Anahtar takımı
Avometre
Colormetre
Çekiç
Demir testeresi
Dimmer
Emniyet kemeri
Enerji dağıtım panosu
Havya
Işık askı sistemi
Işık ayar sopası
Işık kesme aracı
Işık sehpası
Jeneratör
Kablo açacağı
Kargaburun
Kesintisiz güç kaynağı
Kontrol kalemi
Kumanda masası
Luminantlar
Luminerler
Lüksmetre
Metre
Pense
Projektör
Tornavida
Yan keski
V. GENEL BİLGİ VE BECERİLER
Araç, gereç ve ekipman bilgisi
Bilgisayar yazılımları kullanım bilgisi
Çevre düzenlemeleri bilgisi
Dinleme yeteneği
Ekip içinde çalışma yeteneği
El becerisi
Görsel yetenek
İletişim yeteneği
İlkyardım bilgisi
İnsan psikolojisi bilgisi
İşçi sağlığı ve iş güvenliği önlemleri bilgisi
İşyeri çalışma prosedürleri bilgisi
Kalite kontrol prensipleri bilgisi
Karar verme yeteneği
Kayıt tutma yeteneği
Malzeme bilgisi
Malzeme katalogları/el kitapları bilgisi
Mekanik bilgisi
Mesleğe ilişkin yasal düzenlemeler bilgisi
Mesleki elektrik bilgisi
Mesleki elektronik bilgisi
Mesleki fizik bilgisi
Mesleki matematik bilgisi
Mesleki teknolojik gelişmelere ilişkin bilgi
Mesleki terim bilgisi
Öğrenme yeteneği
Öğretme yeteneği
Organizasyon yeteneği
Problem çözme yeteneği
Protokol bilgisi
Yaratıcılık
Yedek parça bilgisi
VI. GENEL TUTUM VE DAVRANIŞLAR (1)
Çalışkan olmak
Çevre korumaya karşı duyarlı olmak
Dikkatli olmak
Dürüst olmak
İnsan ilişkilerine özen göstermek
İş disiplinine sahip olmak
İş güvenliğine dikkat etmek
İşyeri çalışma prensiplerine uymak
İşyerine ait araç, gereç ve ekipmanların kullanımına özen göstermek
Kaliteye dikkat etmek
Meslek ahlakına sahip olmak
Planlı ve organize olmak
Sorumluluk sahibi olmak
Temiz olmaya özen göstermek
Titiz olmak
Yeniliklere açık olmak
Zamanı iyi kullanmak
VII. ULUSLARARASI STANDART MESLEK SINIFLANDIRMA SİSTEMİ
(ISCO-88) İLE KARŞILAŞTIRMA
Elinizdeki "Işıkçı Meslek Standardı", ISCO-88 sınıflandırma sisteminde "Bina ve
İlgili Elektrikçiler" ünite grubunda (Ana Grup 7, Alt-Ana Grup 71, Alt Grup 713
ve Ünite Grubu 7136) yer almaktadır.
VIII. AVRUPA BİRLİĞİ’NCE ORTAK KABUL GÖREN
MESLEK PROFİLLERİ İLE KARŞILAŞTIRMA
Avrupa Birliği’nce ortak kabul gören meslek profilleri, kısa adı CEDEFOP olan
Avrupa Mesleki Eğitimi Geliştirme Merkezi tarafından hazırlanmaktadır. Ancak,
ışıkçılık mesleği için hazırlanmış bir profil mevcut olmadığından karşılaştırma
yapılamamıştır.
IX. MESLEĞİN BUGÜNKÜ DURUMU VE GELECEKTEKİ EĞİLİMLER
IX.I. Türk İşgücü Piyasasında
Türkiye'de son yıllarda özel televizyon kanallarının ülke genelinde
yaygınlaşması ile bu alanda bilgi ve becerisi yeterli düzeyde olan meslek
elemanları için geniş iş imkanları açılmıştır. Ayrıca reklam ve klip
çekimlerindeki artışlar meslekteki gelişimleri olumlu yönde etkilemekte,
dolayısı ile bu alandaki gelişmeler hızlanarak ışıkçılık mesleği daha da önem
kazanmaktadır. Bütün bu olumlu gelişmelerin yanı sıra, hızlı gelişen birçok
sektörde olduğu bu meslekte de talebin artması ve piyasaya kalifiye eleman
yetiştiren sistemli bir eğitim imkanının bulunmaması, mesleğin vasıfsız
elemanlar tarafından yapılması sonucunu doğurmuştur. Bu ise mesleği olumsuz
etkilemektedir. Işıkçılık mesleğinde çalışan elemanların büyük bir kısmı,
Endüstri Meslek Lisesi mezunlarıdır. Işık asistanı olarak işe başlayan bu
elemanlar, mesleği seminerler ve işbaşı eğitimi yoluyla öğrenmektedirler. Bunun
yanı sıra meslek lisesi mezunu olmayan ve usta çırak ilişkisi ile ışıkçılığı
öğrenenlerin sayıları da oldukça fazladır. Bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye’de
de kamera sistemlerinde meydana gelen gelişmeler ışık sistemlerini ve dolayısı
ile ışıkçılık mesleğini doğrudan etkilemektedir. Işık sistemleri konusunda ileri
düzeyde olan Avrupa ülkelerindeki gelişmeleri günü gününe takip etme
gayretlerine rağmen, teknoloji transferindeki gecikmelerden dolayı yeniliklerin
kullanılması zaman almaktadır.
Dünyadaki teknolojik gelişmelere paralel olarak, ışıklandırmada kullanılan
araçlarda da önemli gelişmeler beklenmektedir. Dolayısı ile bu meslek
elemanlarının bilgisayar kullanım bilgileri, temel fizik bilgileri, dijital
sistem kullanma bilgileri vb. konularda daha iyi yetişmeleri gereği açıkça
görülmektedir. Son yıllarda, seyirci tercihlerinde de olumlu gelişmeler
yaşanmakta olup, kaliteli yayınların dolayısı ile iyi ışıklandırılmış
programların daha fazla tercih edildiği gözlenmektedir. Seyirci
beklentilerindeki gelişmelere bağlı olarak, bu mesleği icra edenlerin temel
bilgi ve becerilerin yanı sıra güzel sanatlara dayalı eğitim almaları gereği de
dile getirilmektedir. Diğer taraftan gelişmiş ülkelerde yaygın olarak
gerçekleştirilen sosyal ve güzel sanatları teşvik edici etkinliklerin (örneğin
ışık ödülü, efekt ve görüntü ödülü vb.) Türkiye'de de gerçekleştirilmesinin,
mesleğe olan ilgi ve çalışanların motivasyonlarını artırması bakımından yararlı
olacağı düşünülmektedir. Görsel etkinliklerdeki gelişmelere paralel olarak bu
alandaki iş hacminin genişlemesi ve iyi yetişmiş meslek elemanlarına olan
gereksinimin her geçen gün daha da artması beklenmektedir.
IX.II. Avrupa Birliği’nde
Standardın VIII. bölümünde belirtildiği üzere ışıkçılık mesleği için CEDEFOP
tarafından hazırlanmış bir meslek profili bulunmadığından, mesleğin içinde yer
aldığı sektöre ilişkin bilgiye rastlanmamıştır.
X. MSK YETERLİLİK BELGESİ NASIL ALINIR?
MSK tarafından onaylanmış bir MSK Yeterlilik Belgesi almak isteyen adaylar,
yetkisi MSK’ca onaylanmış bir kurumun yapacağı yeterlilik sınavını başarıyla
geçmek zorunda olacaktır.
Sınav ve belgelendirme sistemine ilişkin düzenlemeler önümüzdeki dönemde MSK
tarafından belirlenecektir.
Meslek Analiz Çalışması sırasında, alan uzmanları tarafından genel tutum ve
davranışlar sıralanmıştır. Ancak, bu hususlar sınav ve değerlendirmede esas
alınmayacaktır.
