Yapım Tarihi- 2014
Süresi- 00:41:00
Format - Belgesel, Renkli, Türkçe
Yönetmen - Gül Büyükbeşe
Yapımcı - Gül Büyükbeşe
Senaryo - Gül Büyükbeşe
Görüntü Yönetmeni - Hayri Çölaşan
Ses - Fatih Aksop
Işık - Sami Demirci
Kurgu Yönetmeni - Nuri Leblebici
Yapım, Yönetmen Yardımcısı - Ezgi Yaman
Kamera Asistanı, Fotograf - Ali Sahan, Zafer Doğan
Zonguldak’ta madencilik erkekler için neredeyse kaderdir. Bu topraklarda, babası
madenci olan işçinin oğlu da, muhtemelen madenci olacaktır.
Burada; babalar, oğullar ve işçiler, başlangıcı 19.yy’ın ilk çeyreğine kadar
uzanan bir büyük öykünün kahramanıdır. Yaşanan; tehlikeli, acımasız, sert bir
öyküdür. Çünkü yerin yedi kat dibinde ekmeğini kazanmaya çalışan bu adamlar,
kolaylıkla kaza geçirebilir, ölebilirler.
Doğası gereği zaten güç bir meslek olan madencilik, 2000’li yıllardan bu yana,
belki de en zor dönemini yaşamaktadır. Taşeron sistem Maden ocaklarına girmiş,
çalışma koşulları iyice zorlaşmış, harcanan emek güvencesizleşmiş, kaza ihtimali
artmış, bunlara bağlı olarak ölüm oranı da yükselmiştir.
Madenciler ölümle yüz yüze yaşar; çalışır. Kaza geçirir; iyileşir ve çalışır.
İşten atılır; başka bir madende iş bulur, çalışır.
Maden işçisi bazen de ölür. Arkasından “güzel öldü!” diyenler çıkar. Maden
işçisini en çok yaralayan işte bu cümle olur.
“İnci Dişli Kardeşim”; Zonguldak Maden işçisini anlatıyor.
bu şiir kömür kokar
kapkara buram buram kömürdür
dağlar, nehirler, göller, tren yolları
bir yarım asrın ipe dönmüş insanları
kederleri ümitleri buruk boyunlarıyla
bu şiirden geçerler…
İlhan Berk
Kaynak
TRT Web Sitesi
TRT ekranlarında yeni bir belgesel- İnci dişli kardeşim!
Çekimleri Zonguldak’ta yapılan ve yapım ve yönetmenliğini Gül Büyükbeşe’nin
üstlendiği ‘İnci dişli kardeşim’ adlı belgesel TRT ekranlarında…
7 Ocak 2013 günü sabah saatlerinde, Türkiye Taşkömürü Kurumu Kozlu Müessesesi
-630 kotunda, galeri sürme çalışmaları sırasında ani bir gaz püskürmesi yaşandı.
O esnada olay mahallinde 9 işçi çalışmaktaydı. “Degaj” yani ani gaz püskürmesi,
birkaç yılın emeğiyle sürülmüş olan galerinin yaklaşık 500 metresini posta ile
kapladı. 5 işçi açığa çıkan metan gazından boğuldu; 3 işçi de kömür, toz, taş ve
topraktan oluşan postanın altında sıkıştı; öldüler.
Deneyimli madenciler Bilir; metan gazı kömür madenciliği için sürekli mücadele
edilmesi, tetikte olunması gereken bir unsurdur. Madencilik faaliyeti metan
gazını göz ardı ederek yürütülemez. Jeolojik olarak metan gazı yüklü Kozlu
ocaklarında çalışan TTK İş Güvenliği mühendisleri ise bu konuda deneyim
sahibidir. 7 Ocak’ta Kozlu’da oluşan degaj, çok daha büyük kayıplara neden
olmadıysa, bu TTK’nın deneyimli ekipleri sayesindedir.
7 Ocak’ta, mühendisler aniden yükselen metan gazı seviyesinin azaltılması ve
çalışanların tahliyesi için gereken önlemleri aldı, yine kendi alanının en
deneyimli ekiplerinden olan Kozlu Tahlisiye Ekibi hızla olay yerine ulaştı ve
mucize eseri işçilerden birinin canlı olduğu anlaşıldı. Taşeron işçi Hayrettin
Dağkıran, ekibin olağanüstü çabasıyla, kurtarıldı.
Ölen 8 diğer işçi de taşeron işçisiydi… Tıpkı 2010 yılında Karadon’daki grizu
patlamasında ölen 30 işçi gibi…
Zonguldak’ta madencilik erkekler için kaderdir. Bu topraklarda, babası madenci
olan işçinin oğlu da, muhtemelen madenci olacaktır.
Burada babalar, oğullar ve işçiler, başlangıcı 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar
uzanan bir büyük öykünün kahramanıdır. Yaşanan; tehlikeli, acımasız, sert bir
öyküdür. Çünkü yerin yedi kat dibinde ekmeğini kazanmaya çalışan bu adamlar,
kolaylıkla kaza kurbanı olabilir, ölebilirler.
Doğası gereği zaten güç bir meslek olan madencilik, 2000'li yıllardan bu yana,
belki de en zor dönemini yaşamaktadır.
1980'li yıllardan sonra, esen özelleştirme rüzgârlarıyla eş zamanlı olarak
Zonguldak Kömür Havzası’nda da kimi düzenlemeler yapılmaya çalışıldı. Ancak
gerek kentteki sosyo- ekonomik, sosyo-kültürel ortam gerek ülkedeki ekonomik
koşullar gerekse yasal sürecin henüz tamamlanmamış olması, buranın hızlı bir
şekilde özelleştirilmesini, tek parça olarak elden çıkartılmasını engelledi.
Çözüm “rödövans” uygulamasında bulundu. Bu uygulamayla TTK’nın elinde bulunan
madenlerin bir bölümünün işletme hakkı özel işletmelere devredildi. Yetmedi,
TTK’nın kendi ocaklarında yaptığı asıl işin bir kısmı taşeron firmalara ihale
edildi. Kamu müesseselerine taşeron firmaların girmesi, kömür madenciliğini
olduğundan da daha tehlikeli hale getirdi. Özel firmalar, azami kazancın peşinde
iş güvenliğine yatırım yapmadı, ocaklarda iş giderek hızlandı… Zaten tehlikeli
olan madencilik ölüm saçar hale geldi.
İstatistikler her yıl meydana gelen iş cinayetlerinin, en çok inşaat, metal ve
Maden sektörlerinde çalışanları vurduğunu söylüyor.
Tüm yaşananlar ayan beyan gösteriyor ki, gerek iş güvenliği üretim teçhizatları
gerekse işçinin hakkı olan ücret ve sosyal haklar ancak büyük yatırımlarla
gerçekleştirilebilir. Yer altı kömür madenciliği ancak kamu eliyle yapılırsa,
güvenlik önlemleri gerektiği gibi alınabilir, daha güvenli bir çalışma ortamı
yaratılabilir.
Çünkü buralarda madenciler ölümle yüz yüze yaşar; çalışır.
Kaza geçirir; iyileşir ve çalışır.
İşten atılır; başka bir madende iş bulur, çalışır.
Madenci kimi kez de ölür.
Arkasından “güzel öldü!” diyenler çıkar.
Maden işçisini en çok yaralayan işte bu cümle olur.
“İnci Dişli Kardeşim” belgeseli Zonguldak Maden işçisini ve çalışma koşullarını
anlatıyor.
TRT Turizm ve Belgesel Kanalı
29 Nisan 2013
Saat- 20.05
Yapım-Yönetim- Gül Büyükbeşe
Görüntü Yönetmeni- Hayri Çölaşan
Danışman- Nevzat Ünlü
Kurgu- Nuri Leblebici
Ses- Fatih Aksop
Işık- Sami Demirci
Yapım-Yönetim Yrd- Melis Ezgi Yaman
Fotoğraf- Zafer Doğan, Ali Saltan
Müzik- Murat Gedikli
